مدل های مدیریتی بنگاه | گروه بهمن

مدل های مدیریتی بنگاه

  • تاريخ انتشار :
مدل های مدیریتی بنگاه

معاونت اقتصادی و برنامه‌ریزی گروه بهمن

ارائه دهندگان: دکترکاوه محمدسیروس، امیررضا پیش‌بین

مقاله چاپ شده در اولین کنفرانس سازمان‌های هلدینگ

WWW.Persianholdings.com

مقدمه

در شرایط پیچیده امروز جهان کسب‌وکار، عواملی نظیر رقابت و جهانی شدن، ناپایداری محیط‌های بازار، کاهش تصدی دولت‌ها، رشد طبیعی شرکت‌ها، بنگاه‌ها و تلاش آنان برای کسب سهم بیشتری از بازار و نیز امکان ورود به فعالیت‌های جدید و سودآفرین موجب شده است که مقوله ادغام و گروهی شدن بنگاه‌ها در قالب شرکت‌های مادر (هلدینگ) نه تنها در کشورهای توسعه یافته بلکه درممالک درحال توسعه نیز رایج شود.

در زبان انگلیسی «هلدینگ» مترادف یا Parent Corporate، آورده شده است و در زبان فارسی شاید بتوان آن را مترادف با «فراگیر» یا «مادر» قرار داد. به طور کلی سازمان‌های هلدینگ را می‌توان چنین تعریف کرد «گروهی از شرکت‌ها که در آنها یک شرکت مالکیت و اداره یا فقط اداره کلیه شرکت‌ها را به عهده دارد.»

انجمن تخصصی مراکز تحقیق و توسعه صنایع و معادن با هدف کمک به توسعه علمی مبحث سازمان‌های هلدینگ و شناسایی نخبگان و علاقمندان و ایجاد همسویی دیدگاه‌ها در جامعه علمی مدیران اجرایی کشور در زمینه مفهوم و چگونگی شکل‌دهی و استقرار هلدینگ‌های موفق؛ شناسایی نقاط قوت و ضعف هلدینگ‌ها در ایران و دستیابی به روش‌های کارآمد ایجاد، راهبری و مدیریت و نظارت بر هلدینگ‌ها؛ و ایجاد بستری برای معرفی مطالعات و پژوهش‌ها و تجارب در زمینه هلدینگ‌ها و انجام مطالعات تطبیقی بر روی نمونه‌های موفق داخلی و خارجی؛ اقدام به برگزاری اولین کنفرانس سازمان‌های هلدینگ نمود. در این کنفرانس مقالات متعددی ارائه گردید که در زیر به یکی از مقالات اشاره می‌شود.

چکیده

از آنجايي که شرکت‌ها بواسطه استراتژي‌ها و برنامه‌هاي مورد حمايت مديران ارشد خود رشد كرده به سمت تبديل شدن به بنگاه حرکت مي‌كنند، بر آن شديم تا در کنار ارايه ساختار کلان جديد بنگاه (که متناسب با ماهيت و استراتژي‌هايش باشد)، در مورد مفاهيم و ماهيت واقعي بنگاه عنوان کنيم تا تعاريف، علت پيدايش، ويژگي‌ها و برجستگي‌هاي شرکت‌هايي از اين دست بيش از پيش روشن شود.

لازم به ذکر است، هيچ واژگان و تعريف استاندارد و مشخصي (حداقل در ادبيات مديريت در کشور ما) در مورد بنگاه وجود ندارد. حتي در بازار بورس اوراق بهادار کشور نيز به تازگي قدم‌هايي در ارتباط با مشخص کردن مشخصه‌ها و شرايط پذيرش شرکت‌ها در بورس با توجه به ماهيتشان در حال شکل‌گيري است. لذا بر آن شديم تا از طريق استفاده از نظريات کارشناسان امر بنگاه در کشور (بيشتر نظريات کارشناساني که خودشان مديران شركت‌هاي بزرگ کشور هستند، به جمع‌آوري و جمع‌بندي مفاهيم، ويژگي‌ها و خصوصيات اين گونه شرکت‌ها پرداخته و تفاوت بارز بين شرکت‌هاي هولدينگ، مادر، سرمايه‌گذاري و شرکت‌هاي بزرگ بيان نمائيم.

در ادامه، نتايج حاصل از اين مطالعات تحقيقي که با هدف شناخت ماهيت واقعي بنگاه‌ها و فلسفه پيدايش آنها و در نهايت به‌سازي راهکارهاي ارايه استراتژي‌ و طراحي ساختار کلان صورت گرفته، ارايه مي‌شود.

تعريف کلي بنگاه

بنگاه‌ها (Corporations)، سازمان‌هايي هستند که محصول- بازار متعددي دارند. يعني چندين واحد کسب و کار دارند. اين بنگاه‌ها مستقيماً در بازار رقابت نمي‌کنند. بلکه اين کار را توسط واحدهاي کسب و کارشان انجام مي‌دهند. بنگاه‌ها رقباي زياد و مختلفي در محصولات - بازارهاي گوناگون دارند.

مدلهاي رايج بنگاه (current corporations models)

به طور کلي، کارشناسان، 4 نوع رايج بنگاه را در کشور شناسايي کرده‌اند:

نوع چهارم: بنگاه بزرگ (Large Co)

اين نوع از بنگاه‌ها از طريق تجزيه يک شرکت بزرگ که کماکان، خود آن شرکت امر عرضه محصول نهايي را به عهده دارد شکل مي‌گيرد. (مثال: ايران‌خودرو)

* البته گاهي اصلاح سازمان پيشرو (leading Co) به جاي بنگاه براي اين نوع مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

* اين شرکت‌ها عمدتا از طريقه خريد و ادغام (Merger & Acquisition) رشد و توسعه مي‌يابند. پس از ادغام، شخصيت حقوقي شرکت خريداري شده از بين مي‌رود. ولي در ساير بنگاه‌ها اين امر رخ نمي‌دهد و بحث بنگاه زماني مطرح است که بيش از يک شرکت قرار باشد اداره شود.

* تفاوت عمده شرکت‌هاي بزرگ با سابر بنگاه‌ها، در استراتژي‌هاي اصلي آنهاست به طوري که :

* استراتژي اصلي شرکت‌هاي بزرگ استراتژي رقابتي و کسب وکار است (چه محصولي توليد شود، به چه قيمتي عرضه شود، چگونه با رقبا مبارزه شود و...)

جدول شماره 1 خلاصه‌ای از بنگاه بزرگ را ارائه داده است :

bongah-jadval1

نوع سوم: بنگاه مادر (Parent Co)

هولدينگ‌هايي که همه شرکت‌هاي زيرمجموعه آن، يک خانواده محصول را توليد مي‌کنند که مي‌توان عنوان parent‌‌ را بدانها اطلاق کرد.(مثل شرکت سهامي صنايع شير ايران)

* شرکت مک‌دونالد (Mc Donald) نمونه‌اي از يکي از انواع بين‌المللي اين نوع هولدينگ‌ مي‌باشد که از طريق اعطاي نمايندگي حقوقي يا مالکانه به توسعه خـود پرداختـه و صـرفا محصـولات fast food ارائه مي‌دهد.

جدول شماره2 خلاصه ای از بنگاه مادر را ارائه داده است:

bongah-jadval2

نوع دوم: بنگاه هلدينگ (. Holding Co)

به اين نوع از بنگاه‌ها اصطلاحاً هولدينگ زنجيره‌تأمين مي‌گوييم. زيرا اين نوع از بنگاه‌ها بخاطر تلاش براي منسجم کردن عوامل زنجيـره‌تأميـن شکل گرفتـه‌انـد. (مثل هولدينگ‌هاي نفتي که از اکتشاف تا پخش را در قالب شرکت‌هاي مختلف دنبال مي‌کنند).

* در اين حالت، شرکت بواسطه دارا بودن بنيه مالي، به صورت اختيار يا اجبار رشد مي‌کند تا بتواند پاسخگوي طيف گسترده‌تري از مشتريان باشد. به عبارتي در اين صورت، هولدينگ ديگر شرکتي نيست که بواسطه رشد زياد، زايش کرده باشد و تبديل به هولدينگ شده باشد.

جدول شماره 3 خلاصه ای از بنگاه هلدینگ را ارائه داده است:

bongah-jadval3

نوع اول: بنگـاه سرمـايـهگـذاري (مالي) (.Investment Co)

مي‌توان نام سرمايه‌گذاري‌هاي مختلف را براي اين نوع از بنگاه‌ها بکار برد که شامل تلفيقـي از همـه الگوهـاي فـوق هستنـد. (مثل شرکت سرمايه‌گذاري تامين اجتماعي و سما = سرمایه‌گذاری ملی ایران)

اين شرکت‌ها، نهادي هستند که سودآفريني را در خريد و فروش سهام در پيش مي‌گيرند (بورس‌بازي) و در اغلب شرکت‌ها سهامدار هستند. ليکن ممکن است در هيچ يک از آنها عضوي در هيات مديره نداشته باشند. اين شرکت‌ها علاقه‌ و تعهدي براي حفظ سهام خود در شرکت‌هاي وابسته ندارند.

* تفاوت عمده اين شرکت‌ها با ساير بنگاه‌ها در اين است که ساير بنگاه‌ها، قصد اداره و مديريت (بنگاهداري) شرکت‌هاي زيرمجموعه را دارند.

جدول شماره 4 خلاصه ای از بنگاه سرمایه‌گذاری را ارائه داده است:

bongah-jadval4

البته بايد اين نکته را خاطرنشان کرد که ممکن است انواع ديگري از شرکت‌هاي هولدينگ نيز وجود داشته باشد ليکن به زعم کارشناسان، هولدينگ‌هايي که فعلاً مي‌توان در کشور نظير آنها را مشاهده کرد، يکي از حالت‌ها و اشکال فوق را دارا هستند.